✍️: کریم امانی
سالگرد خیزش آبان ۱۳۹۸ تنها بازگشت به خاطرهی رویدادی تاریخی، خونین و آکنده از سرکوب نیست، بلکه یادآوری لحظهای چرخشی در تاریخ مبارزهی طبقاتی و تودهای علیه جمهوری اسلامی ایران است. این خیزش در شرایطی سر برآورد که خشم انباشتهی دههها زحمتکشان، فقرا، کارگران و ستمدیدگان، دیوار ترس و سکوت را فروریخت و توهم «اصلاحپذیری» از درون خود حاکمیت را یکسره باطل کرد. آنگاه که تصمیم ناگهانی و خودسرانهی رژیم برای سه برابر کردن قیمت بنزین همچون جرقهای آتش این اعتراضات را شعلهور ساخت، در واقع بحران عمیق و چندبعدی نظام سرمایهداری و اسلام سیاسی بود که منفجر شد. تورم افسارگسیخته، بیکاری گسترده، سقوط مداوم ارزش پول ملی، چپاول سرمایههای عمومی به دست نهادهای دولتی و نظامی و دشوارتر شدن زندگی روزمره، در کنار انسداد کامل فضای سیاسی و سرکوب بیوقفهی هرگونه اعتراض و تشکل مستقل، همگی دستبهدست هم دادند تا گرانی بنزین حملهای مستقیم به زندگی و معیشت میلیونها نفر تلقی شود؛ چرا که قیمت بنزین بیواسطه بر همهی کالاها، خدمات و مایحتاج زندگی اثر میگذاشت.
یکی از برجستهترین ویژگیهای خیزش آبان، ترکیب طبقاتی و اجتماعی آن بود که بهطور چشمگیری اقشار فقیر، حاشیهنشین، کارگر و بیکار شهرهای کوچک و میانی و محلههای فقیرنشین کلانشهرها را گرد آورد و به اعتراضات رنگ و بوی روشن طبقاتی و رادیکال بخشید. سرعت و گسترهی جغرافیایی خیزش که در مدتی کوتاه دهها شهر و صدها نقطه را دربر گرفت، و نیز رادیکال شدن شعارها و کنشها که بسیار سریع از اعتراض اقتصادی به رویارویی مستقیم با نمادها و مراکز سرکوب و قدرت رسید، از نقاط قوت این خیزش بود. اینها نشان داد جامعه تا چه اندازه آمادهی انفجار است و باور مردم به تفاوت میان جناحهای رژیم تا چه حد رنگ باخته است.
با این همه، آبان نقاط ضعفی نیز داشت؛ از جمله نبود سازماندهی پیشین و شبکهی ارتباطی مستقل و آماده، که وقتی رژیم اینترنت را بهکلی قطع کرد، ارتباط و هماهنگی میان شهرها و محلهها را بسیار دشوار ساخت. همچنین فقدان تشکل و نیروی پیشروی طبقاتی متحد و نیرومند در میدان، و محرومیت تودهها از سازماندهی در کمیتهها و شوراهای مردمی و نداشتن برنامهای روشن برای قدرتگیری تودهای، باعث شد نیروی مردم در یک مسیر متشکل و پایدار جاری نشود تا بتواند ماشین سرکوب را از کار بیندازد. بااینحال، تأثیر آبان بر جنبش آزادیخواهانهی مردم ایران بسیار عمیق بود و موازنهی قوا را از نظر معنوی و اجتماعی به زیان جمهوری اسلامی تغییر داد؛ زیرا رژیم ثابت کرد که تنها با گلوله، سرکوب و خونریزی میتواند بقای خود را ادامه دهد و هیچ مشروعیت و پایگاه مردمیای ندارد. این امر بخشی از همان زنجیرهی مبارزاتی شد که بعدها در خیزش «زن، زندگی، آزادی» به شکلی دیگر خود را نشان داد و ثابت کرد مبارزهی آزادیخواهانه در ایران ادامه دارد و در هر فرصتی که پیش آید دوباره سر برمیآورد.
امروز در شرایطی یاد آن خیزش را گرامی میداریم که جمهوری اسلامی در همهی عرصههای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و بینالمللی در عمیقترین بحران تاریخ خود به سر میبرد و بهویژه بهسبب جنگ و تنشهایش با آمریکا و اسرائیل، با فشارهای بیسابقهی نظامی، اقتصادی، امنیتی و دیپلماتیک روبهروست. این جنگ و تنشها از یک سو جمهوری اسلامی را ضعیفتر و منزویتر کرده و دامنهی اقتدارش را محدود ساخته است، و از سوی دیگر رژیم زیر عنوان وضعیت جنگی و امنیتی میکوشد فضای سرکوب را تشدید کند و اعتراضات داخلی را مهار و سرکوب نماید. هرچند شرایط جنگی و تنشهای نظامی برای مدتی اعتراضات خیابانی را فروکاسته و مردم بهسبب خطرات جنگ، سرکوب و آشوب بهطور موقت کمتر به خیابان آمدهاند، اما این به هیچوجه به معنای پایان جنبش اعتراضی نیست؛ زیرا هیچیک از مطالبات بنیادین مردم برای زندگی شایسته، کار، نان، آزادی، برابری و پایان دادن به دیکتاتوری پاسخ نگرفته است و بیگمان در آیندهای نهچندان دور شاهد سر برآوردن دوبارهی اعتراضات گستردهی مردمی خواهیم بود.
از این منظر و با درنظرگرفتن تجربهی آبان و خیزشهای دیگر، لازم است راهکارها و رهنمودهای واقعبینانه در اختیار تودههای معترض و مبارز، بهویژه اقشار فقیر و ستمدیده، کارگران، زحمتکشان، زنان و جوانان قرار گیرد. نکتهی نخست، تأکید بر تکیه به نیروی مستقل و متشکل خود تودهها و پرهیز از اتکا به دولتهای خارجی مانند آمریکا و اسرائیل یا بازماندگان قدرت پیشین است؛ چرا که جنگ میان دولتها بر سر منافع نظامی و ژئوپلیتیک است و آزادی و رهایی مردم ایران تنها به دست خود تودههای مبارز و متشکل محقق میشود. نکتهی دوم، اهمیت سازماندهی مخفی، پیوسته و ایمن در مراکز کار، کارخانهها، محلههای فقیرنشین و دانشگاههاست، تا در زمان سرکوب و قطع ارتباطات، شبکههای ارتباطی و همیاری از کار نیفتند. سومین نکته، گسترش و متنوعسازی شیوههای مبارزه و مراقبت آگاهانه از خود در شرایط امنیتی و جنگی است، مانند اعتصابهای کارگری و صنفی و اقدامات متشکلی که بتوانند جان مردم را حفظ کنند و در عین حال فشاری مؤثر ایجاد نمایند. چهارم، پیوند روشن و رادیکال مطالبات اقتصادی و طبقاتی کارگران و فقرا با مطالبات آزادی، برابری زنان و حقوق ملیتهای ستمدیده است، تا جنبش به نیرویی مبارز، متحد و فراگیر بدل شود. پنجم، تدارک برای شکلدادن به مراکز، کمیتهها و شوراهای مردمی در زمان تضعیف یا فروپاشی قدرت است، تا ارادهی تودهها بتواند قدرت را بهدست گیرد و اجازه ندهد نیروهای مرتجع و فرصتطلب از خلأ بهرهبرداری کنند.
آبان ۱۳۹۸ ثابت کرد هیچ سرکوب، جنگ و نقشهای نمیتواند ارادهی طبقات و اقشار ستمدیده را برای آزادی و زندگیای برابر و انسانی از میان ببرد، و امروز حفظ یکپارچگی، سازماندهی و راه مستقل مبارزهی طبقاتی، بزرگترین وظیفه و مسئولیت بر دوش همهی آزادیخواهان و تلاشگران راه سوسیالیسم و برابری است.

