۲۱ فوریه برابر با ۲ اسفند، روز جهانی آموزش به زبان مادری است. آموزش به زبان مادری ابتداییترین و بدیهیترین حق هر انسان در هر گوشهای از جهان است. امروز در بخش بزرگی از جهان، حق تحصیل به زبان مادری به رسمیت شناخته شده و میلیاردها نفر از این حق بهرهمندند. کشوری پرجمعیت مانند هند تنها یکی از نمونههایی است که در آن چندین زبان رسمی وجود دارد و آموزش به همه آن زبانها ارائه میشود. کشورهای بسیاری در جهان هستند که در آنها دو یا سه زبان رسمی نه تنها در عرصه آموزش و پرورش، بلکه در حوزههای اداری، رسانهای و حقوقی نیز به کار میرود؛ همان زبان مادریای که اعضای خانواده در خانه با آن سخن میگویند. هند، سوئیس، کانادا و اسپانیا نمونههای برجسته این کشورها هستند. صدها سال است که کارشناسان حوزه زبان بر این باورند که آموزش و تحصیل به زبان مادری عامل مهمی در رشد ذهنی و توانایی یادگیری کودک است و به رسمیت نشناختن این حق، زیانها و مشکلات فراوانی در عرصههای اجتماعی، فرهنگی و رشد ذهنی کودکان به بار میآورد.
زبان مادری تنها ابزار ارتباط نیست، بلکه دریچهای است برای شناخت خویشتن، برای درک جهان پیرامون، و برای پیوند با تاریخ، فرهنگ و هویت ملی خود. هنگامی که کودکی در محیط آموزشیای قرار میگیرد که زبان مادریاش بیارزش تلقی میشود، این تنها یک آسیب زبانی نیست، بلکه لطمهای به شخصیت و هویت او نیز هست. از اینرو، روز جهانی آموزش به زبان مادری تنها یک مناسبت اجتماعی نیست، بلکه فراخوانی است برای آگاهی و مقاومت در برابر هر شکل از ستم و تبعیض فرهنگی.
علاوه بر اینکه آموزش به زبان مادری یک حق ابتدایی و انسانی هر فرد در جهان است، پیشرفت و توسعه جامعه نیز در گرو شکوفایی همه استعدادها و تواناییهای مردم آن جامعه است؛ جامعهای که در آن آموزش به زبان مادری یک پایه اساسی و مهم به شمار میرود. کودکان میتوانند بهآسانی چندین زبان بیاموزند و کودکانی که به چند زبان سخن میگویند، ظرفیت و پتانسیل بیشتری برای یادگیری دارند. به رسمیت شناختن رسمی حق تحصیل در همه سطوح به زبان مادری، پایهای اساسی در رشد و شکلگیری شخصیت سالم کودکان و نوجوانان و مسیری به سوی توسعه و پیشرفت جامعه است.
با وجود همه اینها، در ایران که کشوری چندزبانه است، تحت حاکمیت رژیمهای شاه و اسلامی، بهعنوان بخشی از ستم ملی، حق تحصیل به زبان مادری برای میلیونها دانشآموز کُرد، ترک، عرب، بلوچ و دیگران بهصورت برنامهریزیشده و سیستماتیک نقض شده است. جمهوری اسلامی نه تنها آموزش به زبان مادری را ممنوع کرده، بلکه با امنیتی کردن این مسئله، فعالان اجتماعی، فرهنگی و زبانی را با زندان و شکنجه مواجه ساخته است.
در ایران، کودک از همان آغاز ورود به مهدکودک یا مدرسه، خود را در محیطی تازه و ناآشنا مییابد و به دلیل دوری از پدر و مادر و نزدیکان، بهطور طبیعی دچار ترس و نگرانی میشود. سخن گفتن معلم به زبانی دیگر، این ترس و احساس بیگانگی را دوچندان میکند. سنگبنای رابطه میان کودک و معلم بر همین بیگانگی نهاده میشود، در حالی که این ترس میتواند از طریق زبانی مشترک که برای کودک آشناست، برطرف شود. در چنین شرایطی، احترام جای ترس را میگیرد، پلی میان خانواده و مدرسه ساخته میشود، کودک با آرامش بیشتری میآموزد و حس اعتمادبهنفس در او تقویت میشود.
پژوهشهای علمی معتبر نشان میدهد که آموزش دستکم تا سن ۱۰ سالگی باید به زبان مادری باشد. تنها در این صورت است که کودک میتواند بهطور کامل از ظرفیت رشد و شکلگیری شخصیت خود بهره ببرد و استعدادها و تواناییهایش شکوفا شود. تسلط بر زبان مادری باعث میشود کودک در یادگیری زبانهای دیگر نیز توانمندتر باشد و مسیر یادگیری زبان دوم و سوم و دستیابی به فرهنگ و تفکر گستردهتر هموار گردد. در مراحل بعدی آموزش به زبان مادری، توانایی نوجوانان و جوانان در غنای فرهنگی و اندیشهورزی در جامعه انسانی رشد میکند.
اکنون میتوان تصور کرد رژیمی که این حق ابتدایی را از میلیونها کودک ساکن این کشور دریغ میکند، در واقع چه جنایت بزرگی در حق آنان و در حق نیروهای سازنده آینده این جامعه مرتکب میشود. پژوهشهای جامعهشناختی در حوزه آموزش در ایران نشان داده است که نرخ ترک تحصیل و عدم موفقیت در مناطقی که زبان ساکنان آنها فارسی نیست، بهمراتب بالاتر است و میزان شادی و رضایت کودکان و دانشآموزان نیز بسیار کمتر. این امر آشکارا نشان میدهد که ممنوعیت آموزش به زبان مادری نه تنها ستم و بیعدالتی فرهنگی است، بلکه بهطور مستقیم تأثیرات منفی بر سطح آموزشی، روانی و اجتماعی نسل نو دارد.
از اینرو، کومهله در این روز مهم، حمایت کامل خود را از حق آموزش و تحصیل به زبان مادری در همه سطوح آموزشی برای همه مردم ایران اعلام میکند.
ما از همه شهروندان آزادیخواه میخواهیم صدای خود را در برابر این بیعدالتی آشکار بلند کنند و در کنار دانشآموزان و خانوادههایشان بایستند تا حق آموزش به زبان مادری برای همگان تحقق یابد.
آموزش به زبان مادری در همه سطوح، سخن گفتن به زبان مادری در ادارات دولتی و محیطهای کار، و حضور در رسانهها و ارتباطات به زبان مادری، حقی بیقید و شرط هر انسان است. تا زمانی که این حق بهطور کامل اجرا نشود، مبارزه برای تأمین آن ادامه خواهد داشت.
کمیته مرکزی کومهله
سازمان کردستان حزب کمونیست ایران
۲۱ فوریه ۲۰۲۶
۲ اسفند ۱۴۰۴