روز جهانی معلم؛ یادآوری جایگاه اجتماعی برجسته معلمان در ایران
پنجم اکتبر هر سال از سوی یونسکو و سازمان جهانی کار به عنوان روز جهانی معلم نامگذاری شده است؛ روزی برای ارج نهادن به مقام معلمان، بررسی مشکلات آنان و یادآوری نقشی که در ساختن آینده جوامع ایفا میکنند. اما در ایران، این مناسبت یادآور مبارزات تاریخی و وضعیت اسفبار معلمانی است که با وجود نقشی بنیادین در جامعه، در فقر و نابرابری دست و پا میزنند.
در ایران، روز ۱۲ اردیبهشت به عنوان روز معلم شناخته میشود، اما این تاریخ دو روایت کاملاً متفاوت دارد. روایت نخست به ابوالحسن خانعلی، معلم ۲۹ ساله فلسفه و زبان عربی بازمیگردد که در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰ در جریان تجمع اعتراضی هزاران معلم در برابر مجلس شورای ملی، با گلوله رئیس کلانتری بهارستان جان باخت. معلمان در آن روز برای اعتراض به حقوق ناچیز خود گرد هم آمده بودند. کشته شدن خانعلی موجی از اعتصابات و تظاهرات را برانگیخت و سرانجام رژیم شاه را به اصلاحاتی در حقوق معلمان وادار کرد. از آن پس، ۱۲ اردیبهشت برای معلمان مبارز، یادآور این جانبازی و مبارزه تاریخی است.
در مقابل، روایت رسمی جمهوری اسلامی، این روز را به ترور مرتضی مطهری، نظریهپرداز حکومتی، در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۸ توسط گروه فرقان نسبت میدهد و با یک روز تأخیر، ۱۲ اردیبهشت را روز معلم اعلام کرده است.
شاید تلخترین واقعیت درباره معلمان ایران، وضعیت معیشتی آنان باشد. بر اساس آمارهای یونسکو، یکسوم معلمان جهان زیر خط فقر زندگی میکنند، اما در ایران این نسبت بسیار بالاتر است. بیش از سهچهارم معلمان ایران زیر خط فقر به سر میبرند و بسیاری از آنان ناچار به کار دوم و سوم شدهاند. معلمان بازنشسته نیز در وضعیت به مراتب اسفبارتری قرار دارند؛ آنان که جوانی و میانسالی خود را با حقوق ناچیز صرف آموزش نسلها کردهاند، در کهنسالی با تنگدستی دست و پنجه نرم میکنند.
وضعیت معلمان در سالهای اخیر نه تنها بهبود نیافته، بلکه وخیمتر نیز شده است. اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ شاهد کشته و بازداشت شدن دهها معلم و دانشآموز بود. شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران از سرکوب و بازداشت فعالان صنفی معلمان خبر میدهد و تأکید میکند که برخوردهای امنیتی با مطالبات صنفی همچنان ادامه دارد. تازهترین گزارشها حاکی از آن است که دستکم ۱۲ معلم در شهرهای مختلف بازداشت شدهاند که برخی از آنان همچنان در بازداشت به سر میبرند.
معلمان ایران خواستههای روشن و عادلانهای دارند: افزایش حقوق فراتر از خط فقر، بیمه کارآمد، همسانسازی حقوق بازنشستگان با شاغلان، تأمین معیشت و منزلت متناسب با جایگاه انسانی آنها، آموزش رایگان و باکیفیت برای همه کودکان بهویژه در مناطق محروم، استانداردسازی و ایمنسازی مدارس، و پایان دادن به سیاست پولیسازی آموزش و امنیتی کردن فعالیت معلمان.
در کنار این مطالبات مادی، معلمان شریف و مبارز ایران از نفوذ مذهب در آموزش و اجرای طرحهای ارتجاعی مانند جداسازی جنسیتی، کاروانهای راهیان نور و سایر برنامههای ایدئولوژیک رنج میبرند. به آنان تحمیل شده است که مروج آموزش و پرورشی باشند که عمیقاً با خرافه و ارتجاع درآمیخته است.
جمهوری اسلامی به جای پاسخگویی به این خواستههای برحق، به زندانی کردن، اخراج و ایجاد محدودیتهای شغلی برای معلمان مبارز روی آورده است. با این حال، دستگیریها و اخراجها نتوانسته معلمان را مرعوب کند. مبارزه برای تحقق خواستههای عادلانه و آزادی همکاران زندانی، بدون وقفه ادامه دارد.
روز جهانی معلم روز یادآور این حقیقت است که نخستین جرقههای اندیشیدن در مدارس زده میشوند. جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به معلمانی متخصص، آسودهخیال و با روحیه متعالی انسانی نیازمند است. اما این مهم تحقق نخواهد یافت مگر آنکه معلمان از حداقلهای یک زندگی شایسته برخوردار باشند و بتوانند بدون دغدغه معیشت و ترس از امنیتی شدن، به رسالت آموزشی خود بپردازند.
معلمان زحمتکش و مبارز ایران، انسانهای شریفی هستند که خواستههای عادلانهای دارند و شایسته گستردهترین پشتیبانی میباشند. روز معلم در ایران را به همه آنان که در سختترین شرایط، چراغ دانش را فروزان نگه داشتهاند، شادباش میگوییم و امید داریم که جنبش کارگری و معلمان ایران در صفی متحد، همراه با تمام زحمتکشان و ستمدیدگان، به سوی فردایی بهتر گام بردارند که در آن معلم و دانشآموز در سایه عدالت و آزادی نفس بکشند.