طی بیش از یک سال گذشته، اعتراضهای بازنشستگان در ایران، بهویژه تجمعهای هفتگی روزهای یکشنبه و دوشنبه، ادامه داشته است. این اعتراضها دیگر صرفاً واکنشی به میزان افزایش حقوق نیست؛ بلکه مجموعهای از مطالبات معیشتی، درمانی، رفاهی و صنفی را دربرمیگیرد. بازنشستگانی که سالها کار کردهاند، اکنون برای تأمین هزینههای ابتدایی زندگی و دسترسی به خدمات درمانی مناسب، ناچارند بارها به خیابان بیایند و در برابر ساختمانهای دولتی و اداری تجمع کنند.
در تازهترین موج اعتراضها، یک روز پس از تجمع بازنشستگان تأمین اجتماعی و صندوق فولاد در چندین شهر، بازنشستگان مخابرات نیز در اصفهان، کرمانشاه، اراک، بیجار و دیگر شهرهای استان کردستان دست به تجمع زدند. گزارشها و تصاویر منتشرشده نشان میدهد که بازنشستگان مخابرات روز دوشنبه مقابل ساختمانهای این شرکت گرد آمدند. در اصفهان، این تجمع مقابل ساختمان مرکزی مخابرات در چهارباغ بالا برگزار شد. معترضان مدیران شرکت و سهامداران عمده را به بیتوجهی نسبت به حقوق قانونی و مطالبات انباشته خود متهم کردند. همزمان، بازنشستگان و مستمریبگیران صندوق فولاد در اصفهان برای دومین روز پیاپی به وضعیت معیشتی و اجرایی نشدن کامل مطالبات خود اعتراض کردند.
بازنشستگان مخابرات در کرمانشاه اعلام کردند که چهار سال است تجمعهای هفتگی برگزار میکنند، اما هنوز پاسخ روشنی دریافت نکردهاند. تغییر شرایط «بیمه اکمل»، پرداختنشدن مطالبات، کاهش مزایای رفاهی و اجرا نشدن کامل آییننامه استخدامی و رفاهی، از مهمترین محورهای اعتراض آنان بود. گزارشهای جداگانهای نیز از تجمع بازنشستگان مخابرات در اراک، بیجار و استان کردستان منتشر شده است.
در شوش، بازنشستگان تأمین اجتماعی شوش، کرخه و هفتتپه، با وجود گرمای شدید، ابتدا مقابل ساختمان سازمان تأمین اجتماعی تجمع کردند و سپس در خیابانهای شهر راهپیمایی کردند. شعارهای آنان علاوه بر مسائل اقتصادی، به جنگ و سیاستهای تنشزا نیز مربوط بود؛ از جمله: «ما دیگه جنگ نمیخوایم، وعده صادق نمیخوایم»، «نه پول داریم نه نونی، لعنت بر این گرونی» و «بیتالمال و خزانه، جولانگاه دزدانه».
در اهواز نیز شعار «جنگافروزی کافیه، سفره ما خالیه» شنیده شد. بازنشستگان کرمانشاه ضمن اعتراض به تورم و کاهش قدرت خرید، شعار «تورم، گرانی؛ نه به جنگ و ویرانی» سر دادند. برخی تجمعکنندگان همچنین خواستار آزادی معلمان، کارگران و دیگر معترضان زندانی و توقف اعدامها شدند. در دزفول، بازنشستگان پس از تجمع مقابل اداره تأمین اجتماعی به سوی دفتر نماینده این شهر در مجلس راهپیمایی کردند. در تهران نیز گروههایی از بازنشستگان تأمین اجتماعی و فرهنگیان مقابل ساختمان مرکزی سازمان تأمین اجتماعی حضور یافتند.
یکی از مشکلات اساسی بازنشستگان مخابرات، وضعیت بیمه تکمیلی و درمان است. آنان میگویند با وجود کسر حق بیمه از حقوقشان، تأخیر شرکت مخابرات در پرداخت بدهیهای خود به شرکت بیمه، بارها دسترسی آنان به خدمات درمانی را مختل کرده است. در شرایطی که هزینههای دارو، بستری، جراحی و مراقبتهای پزشکی بهشدت افزایش یافته، قطع یا محدود شدن خدمات درمانی میتواند خانوادههای بازنشستگان را با بحران جدی روبهرو کند.
مطالبات مشترک این تجمعها را میتوان در چند محور اصلی خلاصه کرد:
- اجرای کامل، عادلانه و بدون تبعیض طرح متناسبسازی حقوق؛
- پرداخت فوری معوقات و مطالبات ماههای گذشته؛
- افزایش مستمریها متناسب با هزینه واقعی زندگی و نرخ تورم؛
- اجرای ماده ۵۴ قانون تأمین اجتماعی درباره ارائه خدمات درمانی؛
- بهبود بیمه تکمیلی و پرداخت منظم هزینههای درمان؛
- اجرای کامل آییننامههای استخدامی و رفاهی بازنشستگان مخابرات؛
- بازگرداندن مبالغ کسرشده از حقوق؛
- برقراری مزایای بازماندگان؛
- حفظ استقلال و شفافیت مالی صندوقهای بازنشستگی؛
- پایان دادن به واگذاری هزینههای درمان و زندگی به خود بازنشستگان.
این خواستهها، مطالباتی حداقلی و ابتداییاند، نه امتیازهای ویژه. بازنشستگان سالها حق بیمه و مالیات پرداخت کردهاند و اکنون انتظار دارند از حقوقی متناسب با سابقه کار و هزینههای واقعی زندگی برخوردار باشند. مستمریای که با اجارهخانه، خوراک، درمان و سایر هزینههای ضروری تناسب ندارد، عملاً بازنشسته را به فقر و وابستگی خانوادگی سوق میدهد.
همزمان با ادامه اعتراضها، فضلالله رنجبر، سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، اعلام کرد که وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در نشست این کمیسیون گفته است پرداخت معوقات متناسبسازی و افزایش حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی «احتمالاً» از دهم شهریور آغاز خواهد شد. همچنین مقرر شده است مشکلات متناسبسازی بازنشستگان مخابرات در کمیتهای کارشناسی بررسی شود.
با این حال، تا زمان انتشار گزارش، برنامه قطعی، جدول رسمی پرداخت و ضمانت اجرایی روشنی اعلام نشده بود. به همین دلیل، این وعده نیز نتوانسته است از ادامه تجمعها جلوگیری کند. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که اعلام وعده، بدون پرداخت واقعی و شفافسازی درباره منابع مالی، تنها بر بیاعتمادی بازنشستگان میافزاید.
بازنشستگان به یکی از نیروهای مهم اعتراضهای اجتماعی ایران تبدیل شدهاند. آنان تجربه سازماندهی، استمرار و پیگیری جمعی دارند و میدانند که بدون فشار اجتماعی، بسیاری از مطالباتشان نادیده گرفته خواهد شد. پس از خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اعتمادبهنفس و توان اعتراضی بخشهای مختلف جامعه، از جمله بازنشستگان، افزایش یافته است.
بحران بازنشستگان بخشی از بحران عمومی زندگی مزدبگیران و مردم کمدرآمد است. گرانی، کاهش قدرت خرید، حذف کالاهای اساسی از سفرهها، رشد اجارهخانه و ضعف خدمات عمومی، میلیونها نفر را در معرض فقر قرار داده است. بازنشستگان، که بخش بزرگی از آنان از اقشار زحمتکش جامعهاند، امروز قربانی تورم، سیاستهای اقتصادی نادرست و بیتوجهی به حقوق اجتماعی خود شدهاند.
تداوم اعتراضهای آنان نشان میدهد که بازنشستگان دیگر وعدههای کلی را کافی نمیدانند. پاسخ واقعی به این وضعیت، پرداخت فوری مطالبات، تأمین درمان رایگان و باکیفیت، افزایش حقوق متناسب با زندگی و تضمین حق اعتراض و تشکلیابی است. زندگی شایسته حق بازنشستگان است، نه امتیازی که بتوان آن را به آیندهای نامعلوم موکول کرد.