مداخله گری ناروای دولت آمریکا در کوبا
روابط پرتنش دیرینه میان ایالات متحده و کوبا بار دیگر وارد مرحلهای بحرانی شده است. دولت آمریکا با در پیش گرفتن کارزار «فشار حداکثری»، شدیدترین تحریمها و محاصره نفتی را علیه این جزیره کوچک کارائیب اعمال کرده است. این فشارها به کمبود گسترده سوخت و مواد غذایی و خاموشیهای طولانیمدت در کوبا منجر شده و این کشور را در آستانه یک فروپاشی اقتصادی قرار داده است. اما برای درک ریشههای این بحران، باید نگاهی به تاریخ طولانی دخالت آمریکا در امور این جزیره انداخت؛ تاریخی که بیش از یک قرن پیشینه دارد.
دخالت آمریکا در کوبا از پایان قرن نوزدهم آغاز شد. پس از جنگ اسپانیا و آمریکا در ۱۸۹۸، دولت آمریکا عملاً کنترل سیاست خارجی و داخلی کوبا را در دست گرفت و به خود حق مداخله نظامی در این کشور را داد. در طول دهههای بعد، شرکتهای آمریکایی بخش اعظم زمینهای کشاورزی، معادن و صنایع کوبا را در اختیار گرفتند، درحالیکه اکثر مردم کوبا در فقر به سر میبردند.
پس از انقلاب ۱۹۵۹ و به قدرت رسیدن فیدل کاسترو، آمریکا همه ابزارهای در دسترس خود را برای سرنگونی دولت انقلابی به کار گرفت. شرمآورترین نمونه این تلاشها، عملیات خلیج خوکها در سال ۱۹۶۱ بود؛ حملهای که با شکست آمریکا پایان یافت. سازمان سیا همچنین دهها طرح برای ترور فیدل کاسترو طراحی کرد که همگی ناکام ماندند. محاصره اقتصادی که از ۱۹۶۲ آغاز شد، بیش از شش دهه است که ادامه دارد و به یکی از طولانیترین تحریمهای اقتصادی تاریخ تبدیل شده است.
این تحریمها تنها یک هدف داشتهاند و آنهم خفه کردن اقتصاد کوبا و تحمیل تغییر رژیم از طریق فشار بر مردم است. سازمان ملل متحد سالهاست که با اکثریتی قریب به اتفاق، این تحریمها را محکوم میکند، اما آمریکا همچنان به این محاصره ظالمانه ادامه میدهد.
امروز نیز همان منطق تکرار میشود. یکی از گزینههای رادیکال روی میز ترامپ، اقدام نظامی مستقیم آمریکا برای حذف چهرههای کلیدی حکومت کوبا است. پس از آنکه وزارت دادگستری آمریکا علیه رائول کاسترو به اتهام سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی در سال ۱۹۹۶ اعلام جرم کرد، گمانهزنیها درباره احتمال عملیات نظامی برای دستگیری او افزایش یافته است.
چنین اقدامی بیسابقه نیست. در ژانویه گذشته، نیروهای ویژه آمریکایی در عملیاتی مشابه در ونزوئلا، نیکلاس مادورو را دستگیر کردند. در سال ۱۹۸۹ نیز حمله هزاران نیروی آمریکایی به پاناما به دستگیری مانوئل نوریگا انجامید. این الگوی تکراری نشان میدهد که آمریکا همچنان خود را دارای حق یکجانبه برای مداخله نظامی در کشورهای مستقل آمریکای لاتین میداند؛ رویکردی که ریشه در دکترین مونرو دارد که آمریکای لاتین را حیاط خلوت خود میپندارد.
همزمان با افزایش فشارها، دولت آمریکا درهای دیپلماسی را نیز باز گذاشته است. دونالد ترامپ اعلام کرده که با افرادی در داخل کوبا در تماس است و مارکو روبیو، وزیر خارجه، نیز بر ترجیح دولت برای دستیابی به «یک توافق مذاکرهشده» تاکید کرده است. آمریکا به دنبال تغییراتی مانند باز کردن اقتصاد کوبا، جذب سرمایهگذاری خارجی و پایان دادن به نفوذ روسیه و چین در این جزیره است.
ترامپ با اشاره به وضع اقتصادی کوبا گفته است: «نیازی به تشدید تنش نخواهد بود… آنجا در حال فروپاشی است.» اما این «فروپاشی» نتیجه مستقیم تحریمهایی است که خود آمریکا اعمال کرده است، واقعیتی که ترامپ ترجیح میدهد از آن یاد نکند.
در عین حال، کوبا در برخی حوزهها دستاوردهایی داشته که بسیاری از کشورهای ثروتمندتر از آن عاجزند. نظام بهداشت و درمان رایگان و فراگیر کوبا به عنوان یکی از بهترین سیستمهای درمانی در حال توسعه شناخته میشود. نرخ سواد صد در صد، آموزش رایگان در تمام سطوح از ابتدایی تا دانشگاه، و برنامههای واکسیناسیون گستردهای که مرگ و میر کودکان را به پایینترین سطح در منطقه رسانده، از جمله این دستاوردها هستند. کوبا همچنین پزشکان و پرستاران خود را به دهها کشور فقیر در آفریقا، آمریکای لاتین و آسیا اعزام کرده است؛ نوعی دیپلماسی بشردوستانه که با ارزشهای انسانی سازگارتر از اعزام نیروی نظامی است. این دستاوردها نشان میدهد که مردم کوبا شایسته احترام و همکاریاند، نه محاصره و تحریم.
این دستاوردها به آن معنا نیست که کوبا جامعهای بینقص است. ناکارآمدیهای بوروکراتیک، ضعف در انگیزهدادن به نوآوری، فساد اداری و وابستگی بیش از حد به دولت به عنوان کارفرمای اصلی، مشکلات واقعیاند. خاموشیهای روزانه، صفهای طولانی و کمبود مواد غذایی، بخش دردناک واقعیت امروز کوباست. اما نکته اساسی این است که اصلاح این مشکلات باید از دل خود جامعه کوبا و اراده مردم آن برخیزد، نه از طریق محاصره، تهدید نظامی یا تحمیل نسخه نولیبرالی از بیرون.
کوبا جزیره کوچکی است با مردمی مقاوم که بیش از شش دهه زیر فشار محاصره زیستهاند. آنها نه «تهدید امنیت ملی» برای آمریکا هستند و نه سزاوار تنبیه جمعی؛ آنها شایسته احترام، همکاری و فرصتی واقعیاند تا خود، آیندهشان را بسازند.
دفاع از کوبا در برابر سیاستهای تهاجمی آمریکا، به معنای نادیدهگرفتن مشکلات داخلی این کشور نیست؛ به این معناست که هیچ مردمی نباید برای انتخاب راهی متفاوت، به زانو درآورده شوند.